Human nakong mabasa  ang Deadma 101 ni Jessica Zafra, nakahuna-huna ko nga dili gyud madeadma ang kahawud natong mga Filipino sa pagbuhat ug mga pulong nga atoang masabtan ug magamit sa kaugalingong konteksto.

            Gani nahinumduman ko ang pulong nga una kong nadungog sa akong amigang babaye. Mao kini ang ‘mahadera’. Nakadungog na ba mo niini? Atong unha ko ni nadungog, mingkatawa ko maski’g wala ko makasabot niini. Apan mas nawindang gyud ang akong kalibutan sa dihang gihimay-himay sa akong amiga ang buot niyang ipasabot niining pulonga.

            Unang nalitok sa akong amiga ang ‘mahadera’ sa dihang gatan-aw mi ug usa ka kalingawan sa among eskwelahan. Sa among paglingkod-lingkod sa likod, usa ka tambokong babaye ang ming-ilog sa among mga panan-aw gikan sa stage. Sa kalihokan ug balik-balik nga pagsuroy-suroy niini sa amoang atubangan, mingsugod na ug saka ang kilay namong duha sa akong amiga tungod dili lang ang kadako niini ang gatabon sa amoang mga panan-aw apan ang kadako usab sa baba niini nga gasiyagit-siyagit nga gatudlo sa mga kauban niini ang gaalingog-ngog sa among mga pandungog. Kulot kaayo ang buhok niini ug nanggawas na ang gahagdanan nga bilbil sa iyang lawas tungod sa gisuot niini nga huot nga puti nga t-shirt nga mura’g gihiraman ra niini sa iyahang manghud. Ang baga-on niini nga wait  mingsamot ug burot tungod gabula-bula ra ang baba niini nga gaistorya sa iyahang mga kauban. Nahibaloan namong usa diay siya sa mga mag-present maong ingon niadto gyud siya kalihok.

            “Lihokana uy. Kalaming kumoton, gaali na sa agianan, manabon pa ug panan-aw.” Mingsugod na ug putak ang baba sa akong  amiga nga galingkod sa akong kilid.

            Ug usa ka buhakhak ang gitubag ko niya.

            “Mao na ang mahadera!” Ug mingkatawa sab ang akong amiga human niya ug istorya.

            “Mahadera?” Pangutana ko niya samatang gaagik-ik pa ko sa akong nadungog.

            Ug pipila lang ka minuto usa ka bayot ang ming-agi sa among atubangan samtang gataas na ang among liog ug tan-aw sa stage. Nabira na sab sa bayot ang among panan-aw tungod sa gisuot niini nga see-through nga blouse nga abuna pa gyu’y kwelyo nga de-lace. Dungang nabira sa bayot ang among panan-aw pati ang among mga kilay pataas.

            Gabahis-bahis sab ang bayot sa among atubangan samtang gingisi-ngisi pa niini ang  bagaon ug pula-pula niining wait. Ug kadalakang niini ang hangin nga gabahis-bahis pud niadtong gabihiona, minghikap sa iyahang dako ug masulon nga panglawas. Ug pirti na gyung klaroha sa lawas niini sa dihang gabahis-bahis kini sa among atubangan.

            “Klaro man sab ang lungs.” Ug mingsugod na sab ug panghinaway ang akong kauban.

            “Dili nako makaya ang lace baday!” Sumpay pud nako sa iyaha samtang gatutok ko sa bayot nga gaistorya sa halos tanang tawo nga iyahang naagian.

            “Well, mahadera number two.” Ug nadungog ko na usab ang pulong sa akong amiga nga halos dili na ma-drawing ang nawong nga gatutok sa bayot.

            Anaa kami sa usa ka gamay nga parlor sa Mintal aron magpaputol ug buhok sa dihang nadungog ko ug usab ang pulong. Gfahulat kami nga mahuman ang giputdan ug buhok nga nauna kanamo (kauban ko gihapon ang akong amiga) sa dihang natutok na pud namo ang among panan-aw sa usa ka babaye nga gapa-manicure sa iyahang mga kuko sa kamot. Sa katag-as sa kuko niini mura’g hapit na niya ma-parente ang mga wakwak, wala pa’y labot ang gadugo-dugo nga pulahan niining kolor sa kuko. Apan dili lang ang kuko niini ang nakatigib sa among mga mata, pati ang kuluton, uga ug bulagaw niini nga buhok nga giwagayway pa niini samtang gatan-aw sa dakong samin.

            “Ipa-stretch unta na nimo aron mo-straight.” Atik-atik pud sa manicurista nga gabutang ug kolor sa kuko niini.

            “Lagi, apan ba-o pa man gud nako ni gipakoloran, basig madaot.” Tubag sab sa babaye nga mura’g grabe gyud ang pag-amuma niya sa iyahang buhok nga wala na’y dauton kung tan-awon.

            Sa suot sa babaye nga sphagetti strap nga pula, mingporma ug samot ang mga bilbil nga nangawas na sa iyahang galanay nga lawas. Ug mura usab ug galanay ang pula-pula niini nga nawong nga gasinaw sa singot. Samtang klaro kaayo ang kalahi-an sa kaputi sa nawong niini nga galahi ra sa brown-brown niining nga liog. Gangisi-ngsisi ang baabye kanamo samtang gasinaw usab ang pula-pula usab niini nga wait. Suma total gasiga gyud kini kung tan-awon.

            Ug mingsamot pa kini ug kainit sa dihang ming-abot ang fafa niini nga naka-unipormi pa sa Army. Mingpalit kini ug durian ug gikaon nilang duha sa amoang atubangan.

            “Wala gyud nanghagad.” Hunghong sa akong amiga nga gangisi sa babaye maski’g halos ming-abot na sa iyang agtang ang kilay.

            Wala ra namo gipahalata ang among mga gibati hangtud sa nanguli nami kay ulaw sab sa mga tawo sa parlor. Apan sa dihang pasakay na mi ug sakyanan, nakit-an namo ug usab ang pulahang babaye nga gabaktas sa may gamay nga palengke. “Certified Mahadera.” Ug mingkidhat pa sa akoa ang akong amiga sa dihang mingsakay na mi sa sakyanan.

            Sa dihang mingpauli na mi ug gibasa nako ang Deadma 101, wala gyud nako malikayi ang mahinumduman ang babaye. Mao daw kadto ang Certified Mahadera matud pa sa akong amiga. Sa akong paghimay-himay, dili lang sa sinina, sa lawas ug sa inistoryahan nimo mailhan ang usa ka ‘mahadera’ apan pati usab sa lihok. Ug sa akong nasabtan mahadera gyud kanang makabitad sa kilay pataas. Apan dili man nako ma-pin down kung unsa gyud ang pasabot sa mahadera, matud pa sa akong amiga, sa baho pa lang, ilhan mo na!

Armela Gertos:Humor Writing